صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
262
شرح بر زاد المسافر صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( تحقيق آشتيانى ) ( فارسى )
برخى از آيات وارد در معاد و نيز آيات وارد در ساير معارف از توحيد و اسما و صفات حق و آيات ناظر به فعل حق و نيز آيات راجع به افعال مستند به عباد و خلق اعمال و برخى ديگر از آيات مربوط به اصول از جمله متشابهات آيات ، در كتب تفسير و عقايد ذكر شدهاند . نگارنده ، در مقدمهء خود بر رسالهء متشابهات القرآن مفصل در مسألهء محكمات و متشابهات بحث نموده است و در مباحث بعدى در آيات راجع به معاد نيز مفصل بحث مىشود . دانشمندان و محققان از فقها و علماى اصول ، در آيات و اخبار مربوط به فروع و احكام فقهى زياد بحث كردهاند و به اندازهاى در ادله احكام در كتب فقهى بحث كردهاند كه جاى سخن براى كسى باقى نمانده است ، ولى در آيات و روايات مربوط به اصول دين و عقايد ، خيلى كم و در عين حال بسيار ناقص بحث و تحقيق شده . و مفسران به جاى تحقيق در عقايد و نحوهء دلالت آيات بر معاد جسمانى و روحانى بيشتر به مسائل ادبى پرداختهاند ، و برخى از كتب تفسيرى عرفانى نيز مملو است از تأويل و اين ، غير از تحقيق در دلالات آيات است بر معانى و مفاهيم مستفاد از آيات ، از جمله معاد جسمانى . در طى مسائل مربوط به عقايد و اصول - يعنى مسائلى كه فقط قطع و علم در آنها حجت است - نيز به اين امر كمتر توجه شده است كه ظواهر مطلقا حجيّت ندارد و در عقايد ، نصوص كتاب ( قرآن كريم ) و در احاديث ، متواترات از نصوص ، حجت و لازم الاتباع است .
--> . . . حقير نسخهاى ديگر از اين رساله پيدا نمود كه در سال - 1280 ق به خط حكيم فاضل آخوند ملا عبد الوهاب مايوانى قوچانى تحرير شده است و در اين نسخه اصلا غلط ديده نمىشود . در نسخه مايوانى عبارات « تمت الرسالة بيد مصنفها الفقير الى رحمة اللّه القديم محمد بن ابراهيم المشتهر بصدر الشيرازي ، أوتي كتابهما بيمينهما ، حامدا للّه ، مقدّسا لمجده ، مسبّحا له ، مصلّيا على نبيه و آله ، مستغفرا لذنوبه و سيئاته و معاصيه و خطيئاته » نيست . آخوند مايوانى از افاضل تلاميذ حكيم سبزوارى بود كه بعد از اتمام تحصيلات خود در معقول و منقول به قوچان مراجعت نمود و از باب آن كه در علم نجوم تبحر داشت ، امير حسين خان شجاع الدوله زعفران لو ، وى را نزد خود خواند و عنوان - منجّم باشى - را به او داد . آخوند ملا عبد الوهاب اجبارا دعوت او را اجابت نمود و مدتها به اين آدم شقى و خونخوار ، مبتلا بود .